1. Gánh Gánh... Gồng Gồng...

Cuốn hồi ký gồm những câu chuyện về những thăng trầm cuộc đời của bà Nguyễn Thị Xuân Phượng từ năm 1945. Vào những năm 1967, khi đang là bác sĩ công tác tại Ủy ban Liên lạc văn hóa với người nước ngoài, do giỏi tiếng Pháp, bà Nguyễn Thị Xuân Phượng được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao trọng trách chăm sóc sức khỏe cho vợ chồng đạo diễn người Hà Lan Joris Ivens và Marceline Loridan khi họ làm phim tại Vĩnh Linh. Cơ duyên này đã tạo nên bước ngoặt, khiến bà quyết định trở thành nữ đạo diễn phim tài liệu. Năm 1968, bà trở thành nữ đạo diễn, phóng viên chiến trường duy nhất ở Việt Nam làm việc tại Phòng Truyền hình, tiền thân của Đài truyền hình Việt Nam bây giờ. Bà đã thực hiện hàng loạt phim tài liệu mang tính thời sự, phản ánh những sự kiện chiến sự tại chiến trường Campuchia, biên giới phía bắc, và là một trong những phóng viên đầu tiên vào Dinh Độc lập theo trung đoàn xe tăng vào ngày 30.4.1975…

2. Khắc đi...khắc đến

Kể từ bước đầu tiên vác chuông đi đánh xứ người đầy vấp váp, thiếu kinh nghiệm của năm 2001, trong 20 năm đi triển lãm tranh ở một số nước châu Á, Châu Âu, Châu Úc đến Châu Mỹ, càng dày dặn kinh nghiệm càng có thêm thành tựu.

Nhưng phía sau những nụ cười, những thành công ấy là những chông gai, cạm bẫy rình rập. Gai nhọn hoắt bất ngờ đâm thẳng vào người, cạm bẫy khéo léo đua mình vào tròng. Đấy là những giây phút bang hoàng, điêu đứng, lảo đảo gắng gượng khôn cùng để níu giữ cho bằng được cuộc sống của phòng tranh than yêu, cuộc sống nửa đời sau của tôi bước và tuổi hưu. Chỉ xin kể vài chuyến đi còn để lại những điều khó quên…

3. Chân cứng đá mềm

Và câu nói của Ivens trong buổi tối tại sân bay Gia Lâm: Chính lúc này đây, đất nước bạn đang rất cần những phóng viên chiến trường.

Tôi được tiếp sức bằng sự đồng thuận, khuyến khích của gia đình và bạn bè.

Trong hồi ký này tôi sẽ kể về những ngày đầu khó khăn vấp váp, về những bước đi chập chứng của mình vào một nghề rất mới. Nhất là những cố gắng để có thể “trụ lại” với quyết định đổi nghề năm ba mươi bảy tuổi.

Một cuộc dấn thân với bao chuyện vui buồn đắng cay để năm mươi tám năm sau, tập hồi ký này đến với các bạn.

Thông tin tác giả Xuân Phượng

Đạo diễn Xuân Phượng tên thật Nguyễn Thị Xuân Phượng, sinh năm 1929 tại Huế trong một gia đình hoàng tộc. Hồi nhỏ, bà sống cùng gia đình ở Đà Lạt. Cha bà là Thanh tra Học chính kiêm hiệu trưởng trường tiểu học duy nhất tại Đà Lạt khi đó. Tháng 6/1945, bà quyết định đi theo kháng chiến khi mới 16 tuổi. Trong thời gian ở chiến khu Việt Bắc cho đến khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, bà đã trải qua nhiều nghề, trước khi chuyển qua học và làm phim tài liệu chiến trường. 

Đạo diễn Xuân Phượng ghi tên mình vào lịch sử phim tài liệu Việt Nam, với các tác phẩm “Việt Nam và chiếc xe đạp” (1974), “Khi tiếng súng vừa tắt” (1975), “Khi những nụ cười trở lại” (1976), “Hai tiếng quê hương” (1978), “Tôi viết bài ca hồi sinh” (1979)… Tuy nhiên, những bộ phim tài liệu dù lừng lẫy đến đâu cũng không thể phản ánh hết cuộc đời nhiều thăng trầm của đạo diễn Xuân Phượng. Từng được đào tạo ngành y, rồi làm công nhân ở xưởng chế tạo chất nổ, rồi làm thông dịch viên ngoại giao, rồi làm truyền hình… Thậm chí, có giai đoạn đạo diễn Xuân Phượng còn đảm nhận vị trí Trưởng phòng khám Nhi quận Ba Đình - Hà Nội, mà một bệnh nhân đến bây giờ vẫn nhớ ơn bà là nhà văn Bảo Ninh.