Văn Học Sử Việt Nam - Văn Chương Quốc Âm Về Thế Kỷ XIX

“Riêng về phương diện văn chương, có thể nói rằng sự thịnh vượng của ba hoặc bốn chục năm về cuối thế kỷ XVIII là cái buồng đợi (salle d'attente) để đưa người ta vào thế kỷ XIX. Và, nếu không câu nệ về thời hạn, thì từ trung gian thế kỷ XVIII đến cuối thế kỷ XIX, khoảng 130 hay 140 năm, đã kết cấu thành một giai đoạn riêng trong lịch sử văn chương của nước Việt Nam: cái giai đoạn tốt đẹp nhất mà cũng là giai đoạn cuối cùng của văn Nôm vậy... Song xét theo toàn thể thì tâm lý phổ thông trong văn chương Việt Nam về thế kỷ này vẫn là tâm lý của nhà Nho. Chúng tôi muốn nói những văn thơ, các cụ làm ra bao giờ cũng bao hàm những triết lý của Khổng, Mạnh, trộn lẫn với chủ nghĩa bác ái của Thích Ca và những ý tường phức tạp của Lão, Trang, Dương, Mặc..." - Phan Trần Chúc